Segja má
að höfundaréttur sé eignarréttur
þess er býr til hugverkið. Höfundarétturinn
gefur þeim sem skapaði verkið grundvöll
til að fá þóknun fyrir hina
listrænu sköpun. Án höfundaréttar
væru listamenn án réttinda um leið
og listsköpun þeirra kæmi fyrir augu
og eyru almennings. Höfundarétturinn væri
því orðinn nánast að engu
ef hver sem er gæti notað verk þeirra
án endurgjalds.
Þróunin í höfundarétti
hefur oft haldist í hendur við þær
framfarir sem hafa orðið í hvers konar
fjölföldunartækni. Upphafið má
rekja til þess er fyrstu prentvélarnar
komu til sögunnar sem gerði það
nauðsynlegt að vernda réttindi höfunda.
Réttindi rithöfundarins og prentsmiðjueigandans
væru því engin strax í upphafi
ef hver sem er gæti prentað öll verk
að vild án endurgjalds. Þessi umræða
um höfundaréttinn hefur haldið áfram
fram á okkar tíma en í stað
prentvélarinnar er komin til sögunnar
hin stafræna fjölföldunartækni
í ýmsu formi þ.á m. á
Internetinu.
VERND HUGVERKA
Samkvæmt höfundalögum
á sá sem skapar listaverk höfundarétt
að verkinu. Sem dæmi um vernduð verk í
skilningi laganna má nefna tónverk, bókmenntaverk,
leiksviðsverk, kvikmyndaverk, myndlistaverk m.a.
ljósmyndir, húsagerðalist, nytjalist
og tölvuhugbúnað. Það er verkið
sem slíkt sem nýtur verndar. Verndin nær
t.d. ekki til hugmynda, hugtaka og aðferða t.d.
reikningsaðferða. Höfundaréttur
hefst þegar verkið verður til. Ekki eru
t.d. gerðar kröfur til þess að verkið
verði skráð til þess að það
njóti verndar. Rétturinn gildir í
70 ár eftir andlátsár höfundar.
EINKARÉTTUR
HÖFUNDAR
Kjarninn í rétti höfundarins er einkarétturinn.
Höfundaréttur veitir höfundi einkarétt
til þess að gera eintök af verkum sínum
(oft nefnt fjölföldunarréttur,réttur
til eintakagerðar) og til þess að birta
almenningi verk sín með flutningi eða sýningu
(birtingarréttur). Höfundur getur framselt
réttindi sín til afnota á verkum
sínum til annarra að hluta eða öllu
leyti. Að jafnaði er krafist þóknunar
fyrir slík afnot. Einkarétti er oft skipt
í tvennt, annars vegar ,,neikvæðan einkarétt”
sem heimilar höfundi að banna afnot verksins
og hins vegar ,,jákvæðan einkarétt”,
sem felur í sér að höfundur getur
að vild ráðstafað réttindum
sínum að hluta eða öllu leyti.
